Hai bố mẹ chuyển đoạn nhiễm sắc thể sinh con khoẻ mạnh

Ngày nay, bất thường di truyền ngày càng được quan tâm trong Hỗ trợ sinh sản. Bất thường cấu trúc nhiễm sắc thể (NST) là một dạng bất thường lớn và mối quan tâm hàng đầu hiện nay. Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến bất thường NST. Trong đó có những bất thường về số lượng, cấu trúc NST. Mỗi loại bất thường đều gây ra những bệnh lý khác nhau. Nhưng nhìn chung, các bất thường này lại đều gây ảnh hưởng nhất định đến kết cục thai kỳ. Dưới đây là một trường hợp phức tạp liên quan đến bất thường cấu trúc nhiễm sắc thể. Hai bố mẹ chuyển đoạn nhiễm sắc thể sinh con khoẻ mạnh.

Nguyên nhân dẫn đến bất thường cấu trúc nhiễm sắc thể?

Nhiễm sắc thể là cấu trúc dạng sợi nằm bên trong nhân của tế bào động vật và thực vật. Mỗi nhiễm sắc thể được cấu tạo từ protein và một chuỗi ADN dài, chứa đựng một phần hoặc toàn bộ vật chất di truyền của sinh vật.

>Những thói quen gây vô sinh ở nam giới. 

>Các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng tinh trùng ở nam giới.

Cấu tạo nhiễm sắc thể

Cấu trúc của nhiễm sắc thể

(1) Chromatit

(2) Tâm động – nơi 2 chromatit đính vào nhau, là nơi để nhiễm sắc thể trượt trên thoi vô sắc trong quá trình nguyên phânvà giảm phân

(3) Cánh ngắn

(4) Cánh dài.

Phân loại nhiễm sắc thể

Dựa vào đặc điểm cấu tạo, người ta phân làm hai loại: nhiễm sắc thể thường và nhiễm sắc thể giới tính.

• Nhiễm sắc thể thường: trong một tế bào lưỡng bội, các cặp nhiễm sắc luôn luôn đồng dạng.

• Nhiễm sắc thể giới tính: trong quá trình sinh sản hữu tính, đây chính là nhân tố quyết định giới tính của cá nhân được tạo ra. Bởi không giống như NST thường, các thành tố của một cặp NST giới tính có thể khác nhau.

>Có thể siêu âm đầu dò khi đang trong chu kỳ kinh nguyệt không?

>Béo phì có liên quan đến khả năng sinh sản của phụ nữ. 

Chức năng của nhiễm sắc thể?

• Lưu thông tin di truyền: Những gen chứa thông tin di truyền đều nằm trên NST. Và những gen trên một NST luôn di truyền cùng nhau.

• Bảo quản thông tin di truyền: nhờ cơ chế nhân đôi, phân li, tổ hợp qua quá trình nguyên phân và giảm phân, thông tin di truyền trên NST được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

• Ngoài ra, thông qua hoạt động cuộn xoắn và tháo xoắn, NST còn có thể điều hòa hoạt động gen. Hai hoạt động này chỉ diễn ra khi NST tháo xoắn trở thành ADN mạch thẳng.

Chính vì mang thông tin di truyền, nên khi xảy ra đột biến nhiễm sắc thể sẽ kéo theo nhiều bệnh liên quan đến NST, gây ra dị tật bẩm sinh, ảnh hưởng tới não và các bộ phận khác.

Bất thường cấu trúc nhiễm sắc thể là gì?

Bất thường cấu trúc NST là khi một phần của NST riêng lẻ bị thiếu, thêm, chuyển sang NST khác hoặc bị đảo lộn.

Các hội chứng liên quan như là:

• Hội chứng cri-du-chat (hội chứng mèo kêu),
• NST Philadelphia kết quả của sự chuyển đoạn NST số 9 và 22 liên quan đến bệnh Leukemia dòng tủy,…

>Một số hướng điều trị hiếm muộn trên bệnh nhân xuất tinh ngược dòng.

>Chi phí gia hạn lưu trữ phôi tại Viện là bao nhiêu?

Nguyên nhân gây bất thường cấu trúc nhiễm sắc thể:

Người bình thường có 46 nhiễm sắc thể chia thành 23 cặp, bất kỳ sự thay đổi nào xảy ra với nhiễm sắc thể sẽ dẫn đến tình trạng gọi là bất thường nhiễm sắc thể. Nguyên nhân thường do các vấn đề phát sinh trong quá trình phân chia giao tử hoặc do đột biến dưới tác động của hóa chất, phóng xạ,… Đột biến nhiễm sắc thể có thể dẫn đến thay đổi số lượng nhiễm sắc thể trong tế bào hoặc thay đổi cấu trúc của nhiễm sắc thể.

Chuyển đoạn nhiễm sắc thể ảnh hưởng khả năng sinh sản như thế nào?

Các yếu tố nguy cơ có trẻ bất thường cấu trúc NST

• Tiền sử gia đình có ít nhất một rối loạn di truyền.
• Cha hoặc mẹ có tiền sử bất thường về NST.
• Bố mẹ có tiền sử sinh con dị tật.
• Thai nhi có bất thường nhìn thấy khi sàng lọc hoặc siêu âm.
• Tuổi mẹ: Trên 35 tuổi.
• Thai phụ mắc bệnh truyền nhiễm khi mang thai.
• Thai phụ tiếp xúc với chất độc, chất phóng xạ trong thời gian mang thai…

Chuyển đoạn NST là hiện tượng tái sắp xếp cấu trúc của NST, xảy ra khi vật chất di truyền được trao đổi hoặc di chuyển giữa các NST khác nhau. Đây là một dạng bất thường cấu trúc NST. Bất thường này không gây ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của người mang. Tuy nhiên, chuyển đoạn NST có thể tiềm ẩn nguy cơ cao, dẫn đến các hệ lụy như mất thai tự nhiên, thai lưu hoặc sinh con mắc dị tật bẩm sinh.

Các nhóm chuyển đoạn NST

Trong đó có hai kiểu chuyển đoạn NST thường gặp:

• Chuyển đoạn NST tương hỗ (Reciprocal Translocations)
• Chuyển đoạn NST hòa hợp tâm (Robertsonian Translocations)

Chuyển đoạn NST tương hỗ (Reciprocal Translocations)

Chuyển đoạn tương hỗ là hiện tượng hai đoạn NST không đồng dạng trao đổi vị trí cho nhau. 

Người mang chuyển đoạn này thường không biểu hiện triệu chứng lâm sàng nhưng có nguy cơ gặp khó khăn trong việc duy trì thai kỳ khỏe mạnh. Điều này là do sự mất cân bằng về gen trong quá trình tạo phôi, dẫn đến tỷ lệ sảy thai hoặc bất thường ở thai nhi tăng cao.

Vì không mất chất liệu di truyền và có kiểu hình bình thường, tình trạng chuyển đoạn NST này được gọi là chuyển đoạn tương hỗ cân bằng, với tần suất xuất hiện khoảng 1/500 trong cộng đồng.

Chuyển đoạn NST hòa hợp tâm (Robertsonian Translocations)

Chuyển đoạn hòa hợp tâm xảy ra khi hai NST tâm đầu gắn kết với nhau tại vùng tâm động. Sau đó tạo thành một NST duy nhất. Dạng chuyển đoạn này chủ yếu liên quan đến các NST số 13, 14, 15, 21 và 22.

Trong quá trình phân bào, do một số nguyên nhân nào đó dẫn đến các NST dạng tâm đầu này bị đứt gãy ngang ở vùng cận tâm động và sau khi bị đứt gãy, các cánh dài của hai NST khác nhau lại gắn chặt với nhau ở tâm động tạo thành một NST mới chứa hai cánh dài của 2 NST ban đầu; đồng thời, hai phần cánh ngắn của hai NST này cũng gắn chặt với nhau. Do đoạn cánh ngắn không chứa nhiều gene quan trọng và có kích thước quá nhỏ nên đã bị tiêu biến đi.

Ảnh hưởng của bất thường chuyển đoạn đến khả năng sinh sản

Chuyển đoạn tương hỗ

• Vô sinh/Giảm khả năng thụ thai: Do phần lớn giao tử được tạo ra là bất thường và không khả thi.
• Sảy thai liên tiếp. Nếu trứng/tinh trùng bất thường thụ tinh, phôi thai thường không phát triển được và bị đào thải sớm.
• Sinh con bị dị tật bẩm sinh. Nếu phôi thai mất cân bằng vẫn sống sót và phát triển, đứa trẻ sinh ra sẽ bị thừa hoặc thiếu nhiễm sắc thể, dẫn đến các hội chứng dị tật bẩm sinh và thiểu năng trí tuệ.

Chuyển đoạn NST hòa hợp tâm (Robertsonian Translocations)

• Chuyển đoạn Robertsonian thường liên quan đến NST 13, 14, 15, 21, và 22, và có ảnh hưởng cụ thể đến nguy cơ mắc Hội chứng Down (Trisomy 21) và Hội chứng Patau (Trisomy 13).
• Sảy thai: Giao tử thừa hoặc thiếu các NST khác (như 13 hoặc 22) thường dẫn đến sảy thai sớm.
• Vô tinh/Thiểu tinh (ở Nam giới). Đôi khi, sự sắp xếp lại của NST có thể cản trở quá trình sinh tinh, dẫn đến vô sinh ở nam giới.

Hai bố mẹ chuyển đoạn nhiễm sắc thể sinh con khoẻ mạnh

Đó là trường hợp của vợ chồng chị Tú Anh ở Hà Nội. Khi đến Viện khám, người chồng được chỉ định karyotype phát hiện bất thường chuyển đoạn nhiễm sắc thể số 9 và số 14. Bên cạnh đó, người vợ còn phát hiện thêm bất thường nhiễm sắc thể. Bệnh nhân được chỉ định điều trị IVF có kết hợp sinh thiết phôi để loại bỏ phôi bất thường, lựa chọn phôi khoẻ mạnh

Phân tích di truyền PGT-SR là gì?

PGT-SR là xét nghiệm đánh giá về bất thường do tái sắp xếp cấu trúc nhiễm sắc thể. Xét nghiệm PGT-SR có thể phát hiện được các bất thường nhiễm sắc thể do chuyển đoạn không cân bằng, chuyển đoạn Robertsonian và đảo đoạn nhiễm sắc thể.

Đối với những bệnh nhân có chuyển đoạn cân bằng thì thường không có biểu hiện gì về mặt sức khỏe. Tuy vậy trong quá trình sinh sản và di truyền cho thế hệ sau thì sự cân bằng này mất đi dẫn đến không đậu thai, sảy thai hoặc đứa trẻ khi sinh ra sẽ có dị tật.

Phương pháp này dành cho cặp đôi mang bất thường cấu trúc nhiễm sắc thể có thể sử dụng kỹ thuật PGT-SR để sinh ra em bé khỏe mạnh.

Quy trình thực hiện phương pháp PGT-SR:

Bước 1: IVF làm thụ tinh trong ống nghiệm và tạo phôi

Bước 2: Sinh thiết phôi

Các chuyên viên phôi học sẽ lấy một vài tế bào từ lớp tế bào TE của phôi (sinh thiết).

Bước 3: Phân tích di truyền

Bước 4: Chuyển phôi sau khi hoàn thiện các xét nghiệm và không có vấn đề bất thường gì.

Bệnh nhân