Tỷ lệ có thai của phôi ngày 3 như thế nào so với phôi ngày 5?

Phôi ngày 3 hay phôi ngày 5 là những khái niệm dùng để chỉ tuổi của phôi. Noãn và tinh trùng sau khi được kết hợp sẽ bắt đầu quá trình thụ tinh tạo phôi. Tuổi phôi là một tố quan trọng để bác sĩ tư vấn trước khi chuyển phôi cho bệnh nhân. Vậy điểm khác biệt giữa phôi ngày 3 và phôi ngày 5 là gì? Tỷ lệ có thai của phôi ngày 3 như thế nào so với phôi ngày 5?

Một số thông tin về kỹ thuật nuôi cấy phôi

Nuôi cấy phôi là gì?

Phôi người là sự kết hợp giữa tế bào sinh sản của nam giới và tế bào sinh sản của nữ giới. Đó là sự kết hợp giữa tinh trùng và noãn sau khi thụ tinh.

Nuôi cấy phôi là quá trình nuôi dưỡng trứng đã được thụ tinh với tinh trùng. Việc nuôi cấy diễn ra trong phòng thí nghiệm với môi trường nhân tạo được điều chỉnh phù hợp với các giai đoạn phát triển của phôi thai. Người ta thường gọi tên phôi dựa trên số ngày được nuôi cấy. Ví dụ: phôi được nuôi đến ngày thứ 3 sau ngày thụ tinh được gọi là phôi ngày 3, nuôi cấy đến ngày thứ 5, thứ 6 sau ngày thụ tinh thì gọi là phôi nang.

Từ năm 1998, nuôi cấy phôi đến giai đoạn phôi nang được áp dụng sau thành công của Gardner. Nghiên cứu thành công đã giúp kéo dài thời gian nuôi cấy phôi từ 2 – 3 ngày lên 5 – 6 ngày, giúp tế bào phôi thai phân chia được nhiều hơn từ 2 – 8 tế bào lên 60 – 200 tế bào. Điều này đã mở ra một bước ngoặt lớn trong chuyên ngành Hỗ trợ sinh sản – nuôi cấy phôi đến giai đoạn phôi nang.

Vai trò của nuôi cấy phôi trong điều trị IVF

Nuôi cấy phôi là quy trình bắt buộc khi điều trị thụ tinh trong ống nghiệm.

• Tạo điều kiện cho noãn đã thụ tinh được phát triển. Quá trình nuôi cấy hỗ trợ cho phôi tiếp tục phát triển sau khi thụ tinh,
• Sự theo dõi trong quá trình nuôi cấy phôi sẽ giúp phát hiện và loại bỏ các phôi bất thường. 
• Phục vụ cho kỹ thuật sinh thiết phôi đối với các trường hợp có chỉ định. Việc nuôi cấy phôi dài ngày đến giai đoạn phôi nang giúp các trường hợp có chỉ định sinh thiết phôi được thực hiện an toàn. 

Ý nghĩa của nuôi cấy phôi

• Đối với những trường hợp vô sinh hiếm muộn, IVF là “cứu cánh” duy nhất giúp các cặp vợ chồng có con thì nuôi cấy phôi mở ra một trang mới cho những trường hợp này.
• Lựa chọn phôi nang có khả năng làm tổ cao, tăng tỉ lệ thụ thai, giảm tỷ lệ đa thai;
• An toàn cho các trường hợp sinh thiết phôi. Tại Viện Mô phôi, chỉ thực hiện sàng lọc phôi trên phôi nang: ngày 5, ngày 6. Việc sàng lọc và chẩn đoán di truyền tiền làm tổ để sàng lọc phôi khỏe mạnh chỉ đem lại kết quả tốt khi được tiến hành trên phôi nang.

Quy trình nuôi cấy

Sau 2 giờ chọc hút noãn, các chuyên viên phôi học sẽ tiến hành loại bỏ các tế bào bên ngoài để chọn lọc noãn trưởng thành. Sau đó, tinh trùng sẽ được tiêm vào bào tương noãn bằng kim ICSI. Sau khi hoàn tất, các noãn sẽ được chuyển sang môi trường nuôi cấy. Noãn được cho vào tủ CO2 ở 37 độ C.

Ngày nay, phôi sẽ được nuôi trong các giọt nhỏ môi trường và được đặt trên các đĩa nuôi cấy được che phủ với dầu, sau đó phôi sẽ được lưu trữ trong tủ cấy để duy trì một hằng số về nhiệt độ và môi trường khí. Phương pháp này có những ưu điểm như:

• Có thể nuôi cấy được nhiều phôi trên cùng một đĩa cấy. Vì vậy việc đánh giá và cập nhật sẽ dễ dàng hơn.
• Bên cạnh đó thể tích môi trường tương đối lớn cung cấp nguồn chất dinh dưỡng ở nồng độ ổn định. Hồ chứa lớn để pha loãng chất thải, lớp phủ dầu có tác dụng bảo vệ chống lại sự bay hơi…

Phôi ngày 3 và phôi ngày 5 có đặc điểm gì?

Phôi ngày 3

Phôi ngày 3 tính từ thời điểm kết hợp giữa trứng và tinh trùng là ngày 0 và nuôi thêm 3 ngày. Đối với phôi ngày 3, toàn bộ quá trình phát triển lệ thuộc vào nguồn năng lượng đến từ trứng. Do đó, chất lượng phôi ngày 3 thường là một yếu tố khách quan để phản ánh chất lượng trứng. Từ phôi ngày 3, bộ gene của phôi sẽ được kích hoạt và phôi phát triển rất dữ dội. Ban đầu tế bào trứng là một tế bào, tới ngày 3 phôi có khoảng 6-8 tế bào

Phôi ngày 3 hay còn gọi là giai đoạn phôi dâu. Đây là giai đoạn phôi có 6-8 tế bào. 

Thang điểm để đánh giá phôi ngày 3

• Phôi độ 1: Là những phôi có chất lượng tốt nhất, số lượng mức độ đồng đều tế bào ở mức cao, phân mảnh thấp, không có tình trạng đa nhân và có khả năng làm tổ cao nhất khi tiến hành chuyển cho bệnh nhân. 
• Phôi độ 2 là những phôi có chất lượng khá
• Phôi độ 3 là những phôi có chất lượng kém và xấu thường không được chuyển cho bệnh nhân do tỉ lệ đậu thai thành công thấp hoặc tình trạng xấu có thể không đậu thai.

Cách đánh giá chất lượng phôi ngày 3

Chất lượng phôi ngày thứ 3 được đánh giá dựa trên các yếu tố sau:

• Số lượng phôi bào. Số lượng phôi bào trong một phôi phản ánh mức độ phát triển của phôi. Phôi tốt vào ngày 3 có khoảng 8 tế bào. Khi số phôi bào rất ít cho thấy khả năng phát triển của phôi kém và chất lượng phôi không tốt.
• Độ đồng đều về kích thước phôi bào. Phôi tốt là phôi có các phôi bào đồng đều nhau về kích thước, sự chênh lệch không quá 20%.
• Mức độ phân mảnh bào tương. Phôi tốt là phôi không có hoặc có rất ít (<10%) mảnh vụn bào tương. Khi phân mảnh bào tương chiếm phần lớn thé tích phôi là một dấu hiệu của sự bất thường nhiễm sắc thể trong phôi.
• Phôi bào đa nhân. Thông thường, mỗi phôi bào chỉ có một nhân. Khi trong phôi bào có từ 2 nhân trở lên thì được gọi là phôi bào đa nhân. Khi phôi có phôi bào đa nhân cũng được xếp vào nhóm phôi chất lượng không tốt và có khả năng cao mang bất thường nhiễm sắc thể.

Phôi ngày 5

Khi tinh trùng của người chồng kết hợp với noãn của người vợ sẽ tạo thành hợp tử. Hợp tử được nuôi cấy trong môi trường thích hợp sẽ phát triển thành phôi. Người ta thường gọi tên phôi dựa trên số ngày được nuôi cấy. Phôi ngày 5 là phôi nuôi cấy đến ngày thứ 5 sau ngày thụ tinh.

Phôi ngày 5 tức là phôi đang ở giai đoạn phôi nang. Nuôi phôi dài ngày tức là nuôi phôi từ giai đoạn phôi phân chia (phôi ngày 2 và ngày 3) lên phôi giai đoạn phôi nang (phôi ngày 5 và ngày 6). Nuôi phôi dài ngày giúp chọn lọc phôi, tăng tỉ lệ đậu thai ở mỗi lần chuyển phôi.

Dưới đây là những đặc điểm của phôi ngày 5:

• Phôi nang mở rộng, dịch nang lấp đầy thể tích của phôi.
• Các tế bào của phôi cũng bắt đầu biến đổi thành hai loại là nụ phôi và tế bào lá nuôi
• Nụ phôi là thành phần về sau phát triển thành thai nhi và nhau thai phát triển từ tế bào lá nuôi.
• Tiếp theo là hiện tượng phôi thoát màng.

Dưới đây là một số ưu điểm của phôi ngày 5:

• Thu nhận được những phôi có sức sống tốt. Loại bỏ được một số phôi không có khả năng phát triển từ ngày 3 nhờ việc nuôi cấy thêm trong phòng thí nghiệm;
• Tỷ lệ thành công cao hơn do khả năng làm tổ của phôi ngày 5 cao hơn so với ngày 3 và giảm nguy cơ sảy thai;
• Giảm nguy cơ đa thai.

Tỷ lệ có thai của phôi ngày 3 như thế nào so với phôi ngày 5?

Phôi ngày 5 thường có tỷ lệ làm tổ và có thai cao hơn phôi ngày 3 khi tính trên mỗi lần chuyển phôi. Bởi phôi đã trải qua thêm hai ngày phát triển, giúp đánh giá rõ hơn tiềm năng phát triển của phôi. Nhiều nghiên cứu được thực hiện cho thấy tỷ lệ có thai của nhóm chuyển phôi ngày 5 là 42,85%, và của nhóm chuyển phôi ngày 3 là 36,6%.

Tuy nhiên, không phải cứ nuôi phôi đến ngày 5 mới là tốt. Với những trường hợp có ít phôi, việc tiếp tục nuôi cấy có thể khiến phôi không phát triển đến giai đoạn phôi nang, đồng nghĩa với nguy cơ không có phôi để chuyển.

Theo tổng quan Cochrane công bố năm 2025, phân tích 36 nghiên cứu với 8.389 phụ nữ:

• Có thai lâm sàng sau chuyển tươi đối với phôi ngày 3 là 39%, phôi ngày 5 là 42–47%
• Sinh con sau chuyển tươi đối với phôi ngày 3 là 32%, phôi ngày 5 là 37–43%.

Như vậy, phôi ngày 5 có lợi thế về tỷ lệ có thai và sinh con sau một lần chuyển. Tuy nhiên, nuôi phôi đến ngày 5 cũng có rủi ro: một số phôi ngày 3 có tiềm năng nhưng không tiếp tục phát triển được trong điều kiện nuôi cấy bên ngoài cơ thể. Vì vậy, lựa chọn chuyển phôi ngày 3 hay ngày 5 cần căn cứ vào số lượng, chất lượng phôi và tình trạng cụ thể của từng người bệnh.