Ý nghĩa của kết quả xét nghiệm vi mất đoạn AZF

Chất lượng tinh trùng là một trong những yếu tố quyết định thụ thai thành công hay không. Tuy nhiên hiện nay, tình trạng chất lượng tinh trùng suy giảm mạnh về số lượng và chất lượng. Vô sinh nam là một trong những vấn đề nhức nhối hiện nay. Với sự phát triển của di truyền học, vai trò của AZF ngày càng quan trọng trong vô sinh nam. AZF đóng vai trò rất lớn trong quá trình sinh tinh ở nam giới. Trong tinh dịch không có hoặc cực kỳ ít tinh trùng có thể là do đột biến mất đoạn AZF. Đoạn AZF này nằm trên nhiễm sắc thể (NST) Y. Ý nghĩa của kết quả xét nghiệm vi mất đoạn AZF là gì?

Một số thông tin về nhiễm sắc thể Y

NST là cấu trúc dạng sợi nằm bên trong nhân của tế bào động vật và thực vật. Mỗi NST được cấu tạo từ protein và một chuỗi ADN dài, chứa đựng một phần hoặc toàn bộ vật chất di truyền của sinh vật.

Trong nhân của mỗi tế bào, phân tử ADN được đóng gói thành các cấu trúc giống như sợi chỉ được gọi là NST. Mỗi NST được tạo thành từ ADN cuộn chặt chẽ nhiều lần xung quanh. Các protein được gọi là histone hỗ trợ cấu trúc của nó.

Thuật ngữ nhiễm sắc thể xuất phát từ tiếng Hy Lạp cho màu sắc (chroma) và cơ thể (soma). Các nhà khoa học đặt tên này cho NST vì chúng là cấu trúc tế bào, hoặc cơ thể, bị nhuộm màu mạnh bởi một số loại thuốc nhuộm nhiều màu được sử dụng trong nghiên cứu.

Ở người, mỗi tế bào bình thường chứa 23 cặp NST, tổng cộng là 46. Hai mươi hai trong số các cặp này, được gọi là NST thường, giống nhau ở cả nam và nữ. Cặp thứ 23, nhiễm sắc thể giới tính, khác nhau giữa nam và nữ. 

Phân loại nhiễm sắc thể

Dựa vào đặc điểm cấu tạo, người ta phân làm hai loại:

• Nhiễm sắc thể thường: trong một tế bào lưỡng bội, các cặp nhiễm sắc luôn luôn đồng dạng
• Nhiễm sắc thể giới tính: trong quá trình sinh sản hữu tính, đây chính là nhân tố quyết định giới tính của cá nhân được tạo ra. Bởi không giống như NST thường, các thành tố của một cặp NST giới tính có thể khác nhau.

Chức năng của nhiễm sắc thể

• Lưu thông tin di truyền: Những gen chứa thông tin di truyền đều nằm trên NST. Và những gen trên một NST luôn di truyền cùng nhau
• Bảo quản thông tin di truyền: nhờ cơ chế nhân đôi, phân li, tổ hợp qua quá trình nguyên phân và giảm phân, thông tin di truyền trên NST được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác
• Ngoài ra, thông qua hoạt động cuộn xoắn và tháo xoắn, NST còn có thể điều hòa hoạt động gen. Hai hoạt động này chỉ diễn ra khi NST tháo xoắn trở thành ADN mạch thẳng.

Chính vì mang thông tin di truyền, nên khi xảy ra đột biến nhiễm sắc thể sẽ kéo theo nhiều bệnh liên quan đến NST, gây ra dị tật bẩm sinh, ảnh hưởng tới não và các bộ phận khác.

Vai trò của nhiễm sắc thể Y

NST Y là một trong hai NST giới tính ở người (cùng với NST X), đóng vai trò quyết định trong việc hình thành giới tính nam. Đặc điểm quan trọng nhất của NST Y là sự hiện diện của gen SRY (Sex-determining Region Y).

NST Y có kích thước khá nhỏ (chỉ bằng khoảng 1/3 NST X) và mang khoảng 50 – 200 gen. Vì nam giới chỉ có một NST Y, bất kỳ đột biến nào trên các gen quan trọng đều biểu hiện ngay lập tức:

• Vô sinh nam (Vi mất đoạn AZF). Các vùng AZFa, AZFb, AZFc trên nhánh dài của NST Y chứa các gen điều khiển quá trình sản sinh tinh trùng.
• Hội chứng Jacobs (47,XYY). Nam giới có thêm một NST Y. Những người này thường cao hơn mức trung bình, có thể gặp khó khăn trong học tập hoặc kiểm soát hành vi, nhưng vẫn có khả năng sinh sản bình thường.

>Hormone Testosterone có vai trò gì đối với nam giới?

>Một số “thủ phạm” gây viêm tắc vòi trứng ở nữ giới

Dù nhỏ bé, NST Y còn chứa các gen quan trọng cho sức khỏe tổng quát của nam giới, bao gồm việc điều hòa sự phát triển xương (chiều cao) và một số chức năng tế bào cơ bản mà nếu thiếu hụt có thể liên quan đến nguy cơ ung thư hoặc bệnh tim mạch cao hơn ở nam giới khi về già.

AZF là gì?

Vùng AZF (ký hiệu viết tắt của Azoospermia factor) trên NST Y là một vùng gen quan trọng quy định việc sản xuất tinh trùng.  AZF là một vùng nằm trên nhánh dài của NST giới tính Y, chứa nhiều gen quan trọng chi phối quá trình sinh tinh trùng ở nam giới. Các gen này được phân bổ ở 3 vùng là AFZa, AFZb và AFZc. Khi xảy ra các đột biến xóa đoạn AFZ, tùy thuộc vào vùng AFZ nào bị tác động sẽ gây ra những ảnh hưởng khác nhau.

Các đột biến mất đoạn xảy ra ở vùng AZF thường dẫn đến các hậu quả với mức độ ảnh hưởng khác nhau phụ thuộc vào vùng AZF có đột biến như gây vô tinh, thiểu tinh, thiểu tinh nặng, các rối loạn trong quá trình sinh tinh hoặc các bất thường của tinh trùng.

Có những loại đột biến xoá đoạn gen AZF nào?

Đột biến xoá đoạn gen AZF được phân bổ ở 3 vùng là AFZa, AFZb và AFZc.

Các trường hợp mất vùng AZF

AZFa

AZFa là vùng gần có vai trò hỗ trợ quá trình sinh tinh. Khi có sự mất đoạn ở vùng AZFa này sẽ gây ra hội chứng Sertoli đơn thuần. Nam giới có hội chứng Sertoli đơn thuần sẽ không có khả năng sản xuất tinh trùng mà chỉ có các tế bào hỗ trợ nuôi dưỡng tinh trùng. Kế hoạch điều trị cho những bệnh nhân như vậy là rất khó khăn.

AZFb

Vùng AZFb là vùng trung tâm hỗ trợ sự phát triển và trưởng thành của tinh trùng. Những bệnh nhân bị mất đoạn ở vùng này thường có các tế bào sinh tinh trong tinh hoàn nhưng không thể tạo ra các tế bào tinh trùng trưởng thành. Khi xác định được tình trạng mất đoạn AZFb này, các bác sĩ sẽ tiến hành phân tích sâu hơn để xác định xem mất đoạn AZFb là một phần hay toàn bộ và cố gắng tiến hành sinh thiết tinh hoàn để kiểm tra sự hiện diện của tinh trùng.

AZFc

Mất đoạn ở vùng này không ảnh hưởng nhiều đến việc sản xuất tinh trùng. Mất hoàn toàn đoạn AZFc có thể dẫn đến không có tinh trùng hoặc số lượng rất ít tinh trùng trong tinh dịch. Những bệnh nhân mắc tình trạng này có thể điều trị được vì bệnh nhân thường vẫn có tinh trùng sống trong tinh hoàn nhưng không thể phóng tinh vào trong tinh dịch.

Xét nghiệm gen AZF là gì?

Những ai nên thực hiện xét nghiệm gen AZF?

Xét nghiệm AZF là xét nghiệm quan trọng trong chẩn đoán vô sinh nam. Xét nghiệm này nhằm phân tích đột biến vi mất đoạn ADN trong nhân tinh trùng. Các đối tượng sau là những người nên thực hiện xét nghiệm AZF:

• Nam giới có mật độ tinh trùng < 15 triệu tinh trùng/ml;
• Trước khi phẫu thuật cắt bỏ giãn mạch thừng tinh;
• Các trường hợp Vô tinh (không có tinh trùng trong tinh dịch) và được xác định là không do tắc nghẽn;
• Anh trai/em trai của bệnh nhân có đột biến gen AZF;
• Trường hợp vô sinh mà không giải thích được nguyên nhân. 

>Bao nhiêu tuổi thì nên trữ trứng? 

>Thụ tinh nhân tạo có bắt buộc giấy đăng ký kết hôn không?

Ý nghĩa của kết quả xét nghiệm vi mất đoạn AZF

Ý nghĩa của xét nghiệm AZF rất quan trọng trong việc chẩn đoán và điều trị vô sinh ở nam giới. Dưới đây là một số ý nghĩa của xét nghiệm gen AZF:

• Nguyên nhân gây vô sinh đứng hàng thứ 2 chỉ sau Hội chứng Klinefelter
• Phát hiện chính xác các đột biến xảy ra giúp định hướng cho các biện pháp điều trị tiếp theo
• Tiên lượng khả năng tìm thấy tinh trùng. Mất đoạn vùng AZFa hoặc AZFb là trường hợp nặng nhất. Khả năng tìm thấy tinh trùng trong tinh hoàn gần như bằng 0
• Giúp giảm chi phí điều trị cũng như các can thiệp không cần thiết gây tốn kém
• Cơ sở cho bác sĩ tư vấn di truyền phòng ngừa, hạn chế việc truyền gen bệnh cho các thế hệ sau.

Viện Mô phôi có thực hiện xét nghiệm vi mất đoạn gen AZF không?

Hiện nay tại Việt Nam có nhiều trung tâm thực hiện xét nghiệm vi mất đoạn gen AZF với chi phí khoảng từ 1.500.000đ đến 3.500.000đ, tùy thuộc vào cơ sở thực hiện và phạm vi xét nghiệm.

Viện Mô phôi có thực hiện xét nghiệm mất đoạn gen AZF a, b, c trên NST Y (chi tiết từng loại vi mất đoạn). Chi phí tại Viện thấp hơn mặt bằng chung: 800.000đ/mẫu xét nghiệm.

>Cần kiêng xuất tinh mấy ngày trước khi làm tinh dịch đồ?

>Hội chứng Down có thể điều trị được không?

Bệnh nhân sẽ được lấy mẫu máu 1-3ml (ống EDTA), thời gian trả kết quả cho xét nghiệm này là 3-4 ngày làm việc.